ریچارد استالمن کیست؟ داستان مردی که آزادی نرم‌افزار را به یک جنبش جهانی تبدیل کرد

وقتی درباره تاریخ لینوکس و نرم‌افزارهای متن‌باز صحبت می‌کنیم، معمولاً نام لینوس توروالدز خیلی زود به میان می‌آید. اما چند سال پیش از ظهور لینوکس، فرد دیگری در حال شکل دادن به ایده‌ای بود که بعدها بخش بزرگی از دنیای نرم‌افزار را تحت تأثیر قرار داد.

نام او ریچارد استالمن (Richard Stallman) بود.

استالمن فقط یک برنامه‌نویس نیست. او بنیان‌گذار پروژه GNU، بنیان‌گذار بنیاد نرم‌افزار آزاد (FSF)، یکی از چهره‌های اصلی جنبش نرم‌افزار آزاد و از مهم‌ترین افراد در شکل‌گیری مفهوم Copyleft و مجوز GNU GPL است.

او همچنین در توسعه ابزارهایی مانند GNU Emacs، GCC و GDB نقش مهمی داشته است.

اما داستان ریچارد استالمن از یک سؤال ساده شروع شد:

اگر یک نرم‌افزار روی کامپیوتر من اجرا می‌شود، چرا نباید بتوانم بفهمم داخل آن چه می‌گذرد و در صورت نیاز آن را تغییر دهم؟

این سؤال در نهایت به جنبشی جهانی تبدیل شد.

ریچارد استالمن کیست؟

ریچارد متیو استالمن، که بیشتر با نام RMS شناخته می‌شود، در ۱۶ مارس ۱۹۵۳ در نیویورک متولد شد.

او یک برنامه‌نویس و فعال حوزه آزادی نرم‌افزار است و بیشتر شهرت خود را به دلیل راه‌اندازی پروژه GNU و جنبش نرم‌افزار آزاد به دست آورده است.

استالمن در سال ۱۹۸۳ پروژه GNU را با هدف ساخت یک سیستم‌عامل شبه‌یونیکس کاملاً آزاد آغاز کرد و در سال ۱۹۸۵ بنیاد نرم‌افزار آزاد را تأسیس کرد.

نام RMS نیز از حروف اول نام او گرفته شده است.

اما برای درک اینکه چرا استالمن چنین مسیر متفاوتی را انتخاب کرد، باید به سال‌های جوانی او برگردیم.

کودکی و اولین برخورد ریچارد استالمن با کامپیوتر

استالمن از دوران نوجوانی به کامپیوتر علاقه داشت.

اولین تجربه‌های جدی او با کامپیوتر در دوران دبیرستان و در مرکز علمی IBM نیویورک شکل گرفت. او در آنجا روی برنامه‌ای برای تحلیل عددی با زبان Fortran کار کرد و بعد از اتمام آن، زمان باقی‌مانده را صرف نوشتن یک ویرایشگر متن با زبان APL کرد.

این علاقه بعدها جدی‌تر شد.

استالمن در سال ۱۹۷۱ وارد دانشگاه هاروارد شد و در سال ۱۹۷۴ فارغ‌التحصیل شد. او سپس ارتباط نزدیکی با آزمایشگاه هوش مصنوعی MIT پیدا کرد؛ محیطی که تأثیر بسیار زیادی بر شکل‌گیری شخصیت فنی و فکری او داشت.

سال‌های MIT؛ جایی که RMS شکل گرفت

MIT در دهه ۱۹۷۰ یکی از محیط‌های مهم برای پژوهش در زمینه هوش مصنوعی و علوم کامپیوتر بود.

استالمن در آزمایشگاه هوش مصنوعی MIT فعالیت می‌کرد و به‌تدریج به یکی از هکرهای شناخته‌شده آن محیط تبدیل شد.

در فرهنگ آن زمان، واژه «هکر» الزاماً معنای امروزی و منفی نداشت.

هکر کسی بود که عاشق فهمیدن سیستم‌ها بود، آن‌ها را دستکاری می‌کرد، مشکلاتشان را حل می‌کرد و راه‌های تازه‌ای برای استفاده از فناوری پیدا می‌کرد.

استالمن دقیقاً در همین فرهنگ رشد کرد.

او در سال ۱۹۷۵ نخستین نسخه قابل توسعه Emacs را نوشت؛ پروژه‌ای که بعدها به یکی از مشهورترین ویرایشگرهای متن در دنیای یونیکس و نرم‌افزار آزاد تبدیل شد.

نقطه عطف زندگی استالمن: نرم‌افزار دیگر مثل قبل نبود

در اواخر دهه ۱۹۷۰ و اوایل دهه ۱۹۸۰، فضای صنعت نرم‌افزار تغییر کرد.

شرکت‌ها بیشتر به سمت نرم‌افزارهای اختصاصی رفتند.

کد منبع برنامه‌ها دیگر مثل گذشته در دسترس کاربران و برنامه‌نویسان نبود و قراردادهای نرم‌افزاری، کپی‌رایت و محدودیت‌های مختلف، امکان مطالعه و تغییر نرم‌افزار را محدودتر کردند.

برای استالمن این فقط یک تغییر تجاری نبود.

او معتقد بود وقتی کاربران حتی اجازه ندارند برنامه‌ای را که روی کامپیوتر خودشان اجرا می‌شود بررسی یا تغییر دهند، بخشی از آزادی آن‌ها از بین رفته است.

همین نگاه به یکی از مهم‌ترین ایده‌های زندگی او تبدیل شد:

نرم‌افزار باید آزادی‌هایی را برای کاربر حفظ کند.

داستانی که به تولد GNU منجر شد

در سال ۱۹۸۳، ریچارد استالمن اعلام کرد که می‌خواهد یک سیستم‌عامل کاملاً آزاد و سازگار با Unix ایجاد کند.

نام این پروژه GNU بود.

GNU یک سرواژه بازگشتی برای عبارت GNU’s Not Unix است.

هدف پروژه ساخت یک سیستم‌عامل شبیه Unix بود، اما با یک تفاوت بنیادی:

کاربران باید آزادی استفاده، مطالعه، تغییر و توزیع نرم‌افزار را داشته باشند.

این پروژه در ابتدا بسیار بلندپروازانه به نظر می‌رسید.

ساخت یک سیستم‌عامل از صفر کار ساده‌ای نیست. باید کامپایلر، ویرایشگر، ابزارهای سیستمی، کتابخانه‌ها، دیباگر و در نهایت هسته سیستم‌عامل ساخته می‌شد.

اما استالمن شروع کرد.

چرا استالمن MIT را ترک کرد؟

در سال ۱۹۸۴، استالمن کار خود در MIT را ترک کرد تا تمام وقت روی پروژه GNU کار کند.

این تصمیم برای کسی که در یکی از مهم‌ترین مراکز تحقیقاتی کامپیوتر فعالیت می‌کرد، تصمیم کوچکی نبود.

اما استالمن پروژه GNU را آن‌قدر جدی می‌دانست که حاضر شد مسیر شغلی معمول را کنار بگذارد و تمام انرژی خود را روی ساخت یک سیستم‌عامل آزاد بگذارد.

پروژه‌ای که قرار بود نه فقط یک نرم‌افزار، بلکه پایه‌ای برای یک فلسفه جدید در دنیای فناوری باشد.

GNU Manifesto؛ وقتی یک پروژه تبدیل به یک ایده شد

استالمن در سال ۱۹۸۵ GNU Manifesto را منتشر کرد.

این متن توضیح می‌داد چرا پروژه GNU شکل گرفته و چرا آزادی نرم‌افزار اهمیت دارد. در واقع، GNU دیگر فقط یک پروژه برنامه‌نویسی نبود؛ یک جنبش فکری نیز در حال شکل‌گیری بود.

استالمن معتقد بود نرم‌افزار نباید فقط به شکل یک محصول بسته در اختیار کاربر قرار بگیرد.

از دید او، کاربر باید بتواند نرم‌افزار را اجرا کند، درباره نحوه کار آن مطالعه کند، آن را تغییر دهد و نسخه تغییر یافته را با دیگران به اشتراک بگذارد.

این ایده بعدها به مفهوم «چهار آزادی نرم‌افزار آزاد» تبدیل شد.

چهار آزادی نرم‌افزار آزاد چیست؟

از نگاه جنبش نرم‌افزار آزاد، آزادی فقط به معنی رایگان بودن نرم‌افزار نیست.

یک نرم‌افزار ممکن است رایگان باشد اما آزاد نباشد.

نرم‌افزار آزاد باید آزادی‌های مشخصی را برای کاربر فراهم کند:

آزادی ۰: اجرای برنامه

کاربر باید بتواند برنامه را برای هر هدفی اجرا کند.

آزادی ۱: مطالعه و تغییر

کاربر باید بتواند نحوه کار برنامه را بررسی کند و در صورت نیاز آن را تغییر دهد.

برای این کار دسترسی به کد منبع ضروری است.

آزادی ۲: توزیع نسخه اصلی

کاربر باید بتواند نسخه‌ای از نرم‌افزار را با دیگران به اشتراک بگذارد.

آزادی ۳: توزیع نسخه تغییر یافته

کاربر باید بتواند نسخه اصلاح‌شده نرم‌افزار را منتشر کند تا دیگران نیز از آن استفاده کنند.

این چهار آزادی بخش مهمی از فلسفه‌ای هستند که استالمن و پروژه GNU بر پایه آن شکل گرفتند.

نرم‌افزار آزاد یعنی نرم‌افزار رایگان؟

یکی از رایج‌ترین سوءتفاهم‌ها درباره استالمن همین موضوع است.

در زبان انگلیسی، واژه Free می‌تواند هم به معنای «رایگان» و هم به معنای «آزاد» باشد.

اما در عبارت Free Software منظور اصلی «آزادی» است، نه قیمت.

به همین دلیل ممکن است یک نرم‌افزار آزاد فروخته شود و همچنان نرم‌افزار آزاد باقی بماند.

موضوع اصلی این است که کاربر چه آزادی‌هایی دارد، نه اینکه برای دریافت نرم‌افزار پول پرداخت کرده یا نه.

بنیاد نرم‌افزار آزاد چیست؟

استالمن در سال ۱۹۸۵ Free Software Foundation یا FSF را تأسیس کرد.

این بنیاد به یکی از مهم‌ترین نهادهای پشتیبان جنبش نرم‌افزار آزاد تبدیل شد.

FSF از پروژه GNU پشتیبانی می‌کند و در زمینه آموزش و ترویج آزادی نرم‌افزار فعالیت دارد. این بنیاد همچنین در ارتباط با مجوزهای خانواده GNU از جمله GPL نقش مهمی دارد.

به زبان ساده، اگر GNU را یکی از پروژه‌های اصلی استالمن بدانیم، FSF سازمانی بود که برای حمایت و گسترش ایده‌های پشت این پروژه شکل گرفت.

GPL چیست و چرا استالمن آن را ساخت؟

یکی از مهم‌ترین میراث‌های ریچارد استالمن GNU General Public License یا GNU GPL است.

GPL یک مجوز نرم‌افزاری است که به کاربران اجازه می‌دهد نرم‌افزار را اجرا، مطالعه، تغییر و توزیع کنند؛ البته با شرایطی که هدف اصلی مجوز، حفظ همین آزادی‌ها در نسخه‌های توزیع‌شده است.

استالمن یکی از نویسندگان اصلی GPL بود و این مجوز نقش بسیار مهمی در گسترش مفهوم Copyleft ایفا کرد.

Copyleft چیست؟

Copyleft یکی از مهم‌ترین مفاهیمی است که با نام ریچارد استالمن گره خورده است.

در کپی‌رایت سنتی، حقوق قانونی معمولاً برای محدود کردن نحوه استفاده و توزیع اثر به کار می‌رود.

اما Copyleft از همان چارچوب حقوقی استفاده می‌کند تا آزادی‌های نرم‌افزار حفظ شود.

ایده ساده است:

اگر نرم‌افزار آزاد را تغییر می‌دهی و نسخه‌ای از آن را منتشر می‌کنی، شرایط آزادی آن را نیز حفظ کن.

به همین دلیل GPL فقط اجازه استفاده از نرم‌افزار را نمی‌دهد؛ سازوکاری فراهم می‌کند تا آزادی‌های مورد نظر در نسخه‌های بعدی نیز حفظ شوند.

استالمن و Emacs

یکی از مهم‌ترین پروژه‌های فنی ریچارد استالمن GNU Emacs است.

Emacs یک ویرایشگر متن بسیار قدرتمند و قابل توسعه است که در طول دهه‌ها به یکی از پروژه‌های شاخص اکوسیستم GNU تبدیل شده است.

استالمن از نخستین نسخه‌های Emacs در MIT شروع کرد و بعدها GNU Emacs را به‌عنوان بخشی از پروژه GNU توسعه داد. بنیاد نرم‌افزار آزاد نیز Emacs را در میان برنامه‌های مهم توسعه‌یافته توسط استالمن قرار می‌دهد.

GCC؛ یکی دیگر از میراث‌های مهم استالمن

اگر برنامه‌نویس باشید، احتمالاً نام GCC را شنیده‌اید.

GCC مخفف GNU Compiler Collection است و مجموعه‌ای از کامپایلرهاست که نقش بسیار مهمی در اکوسیستم نرم‌افزار آزاد دارد.

استالمن توسعه نسخه اولیه GNU C Compiler را بر عهده داشت؛ پروژه‌ای که بعدها به GNU Compiler Collection تبدیل شد.

GCC در طول تاریخ خود به یکی از ابزارهای مهم برای توسعه نرم‌افزار روی سیستم‌های مختلف تبدیل شده است.

GDB چیست؟

یکی دیگر از پروژه‌های مهم مرتبط با استالمن GNU Debugger یا GDB است.

دیباگر ابزاری است که به برنامه‌نویس اجازه می‌دهد اجرای برنامه را بررسی کند، مقدار متغیرها را ببیند، نقاط توقف ایجاد کند و خطاهای برنامه را پیدا کند.

GDB نیز بخشی از مجموعه ابزارهای مهم GNU است که استالمن در توسعه آن نقش داشته است.

بنابراین تأثیر استالمن فقط در سطح فلسفه نرم‌افزار نبود؛ بخش قابل توجهی از ابزارهای فنی مورد استفاده برنامه‌نویسان نیز به کار او و پروژه GNU مرتبط است.

رابطه ریچارد استالمن با لینوکس چیست؟

اینجا یکی از جذاب‌ترین بخش‌های داستان شکل می‌گیرد.

استالمن پروژه GNU را سال‌ها پیش از ظهور لینوکس آغاز کرده بود.

اما GNU برای رسیدن به یک سیستم‌عامل کامل، به یک هسته نیاز داشت.

در سال ۱۹۹۱، لینوس توروالدز توسعه هسته Linux را آغاز کرد.

ترکیب هسته لینوکس با مجموعه بزرگی از ابزارها و نرم‌افزارهای GNU باعث شد سیستمی شکل بگیرد که امروزه بسیاری از کاربران آن را با نام Linux می‌شناسند.

استالمن برای تأکید بر نقش GNU در این ترکیب، ترجیح می‌دهد از عبارت GNU/Linux استفاده شود.

به بیان ساده:

Linux = هسته

GNU + Linux + سایر اجزای نرم‌افزاری = یک سیستم کامل

البته دنیای واقعی پیچیده‌تر از این فرمول ساده است، اما همین تفاوت برای درک اختلاف دیدگاه استالمن بسیار مهم است.

چرا استالمن اصرار دارد بگوییم GNU/Linux؟

از نظر استالمن، استفاده صرف از کلمه Linux ممکن است نقش پروژه GNU و هزاران ابزار آزاد آن را نادیده بگیرد.

هسته لینوکس بخش بسیار مهمی از سیستم است، اما بسیاری از ابزارهایی که یک سیستم شبه‌یونیکس را قابل استفاده می‌کنند از پروژه GNU آمده‌اند.

بنابراین او معتقد است نام GNU/Linux تصویر دقیق‌تری از این ترکیب ارائه می‌دهد.

این موضوع سال‌ها یکی از بحث‌های شناخته‌شده در جامعه لینوکس و نرم‌افزار آزاد بوده است.

تفاوت Free Software و Open Source چیست؟

ریچارد استالمن بیشتر از عبارت Free Software استفاده می‌کند.

در مقابل، اصطلاح Open Source بعدها برای توصیف رویکردی متفاوت به توسعه نرم‌افزار محبوب شد.

هر دو جریان در بسیاری از پروژه‌ها به نتایج فنی مشابهی می‌رسند، اما فلسفه آن‌ها دقیقاً یکسان نیست.

جنبش نرم‌افزار آزاد تأکید بیشتری بر آزادی کاربران و جنبه اخلاقی و اجتماعی نرم‌افزار دارد.

جنبش متن‌باز بیشتر بر مزایای عملی مدل توسعه باز، همکاری، کیفیت کد و توسعه مشارکتی تأکید می‌کند.

استالمن بارها بر اهمیت تفاوت این دو مفهوم تأکید کرده است.

استالمن و مبارزه با نرم‌افزار اختصاصی

استالمن یکی از منتقدان سرسخت نرم‌افزارهای اختصاصی است.

او معتقد است وقتی کد منبع یک نرم‌افزار در اختیار کاربر نیست و کاربر اجازه تغییر یا توزیع آن را ندارد، بخشی از کنترل خود را نسبت به فناوری از دست می‌دهد.

به همین دلیل او در طول سال‌ها علیه موضوعاتی مانند برخی پتنت‌های نرم‌افزاری، DRM، فرمت‌های اختصاصی و محدودیت‌های مختلف نرم‌افزاری موضع گرفته است.

فعالیت‌های او از اواسط دهه ۱۹۹۰ بیش از پیش از برنامه‌نویسی صرف به سمت فعالیت و دفاع عمومی از آزادی نرم‌افزار حرکت کرد.

ماجرای اوبونتو و تبلیغات آمازون

یکی از نمونه‌های معروف اختلاف نظر استالمن با نرم‌افزارهای رایج، ماجرای جست‌وجوی آمازون در Ubuntu 12.10 بود.

در آن نسخه از اوبونتو، قابلیت جست‌وجوی محصولات آمازون در رابط کاربری سیستم فعال شده بود.

استالمن به‌شدت از این ویژگی انتقاد کرد و آن را تهدیدی برای حریم خصوصی کاربران دانست.

این موضوع واکنش‌هایی در جامعه اوبونتو ایجاد کرد و در نهایت Canonical در نسخه 16.04 این قابلیت را به‌صورت پیش‌فرض غیرفعال کرد.

این اتفاق نمونه خوبی از نگاه بسیار حساس استالمن به حریم خصوصی، آزادی و کنترل کاربر روی نرم‌افزار است.

یکی از جنجالی‌ترین دوره‌های زندگی استالمن

زندگی حرفه‌ای ریچارد استالمن فقط با موفقیت‌های فنی تعریف نمی‌شود.

در سال ۲۰۱۹، اظهارنظرهای او در بحث‌های داخلی MIT درباره پرونده جفری اپستین و ماروین مینسکی با واکنش‌های گسترده‌ای روبه‌رو شد.

منتقدان، اظهارات و نوشته‌های قبلی او را به‌شدت مورد انتقاد قرار دادند و خواستار کناره‌گیری او شدند.

استالمن در سپتامبر ۲۰۱۹ از سمت خود در MIT و همچنین از ریاست بنیاد نرم‌افزار آزاد استعفا داد. او در توضیحات خود گفت که بخشی از اظهاراتش دچار سوءبرداشت یا تحریف شده‌اند و بابت رنجشی که ایجاد شده بود ابراز تأسف کرد.

این بخش از زندگی استالمن همچنان یکی از بحث‌برانگیزترین قسمت‌های کارنامه عمومی اوست و نمی‌توان در بررسی زندگی او آن را نادیده گرفت.

بازگشت ریچارد استالمن به FSF

داستان در همین‌جا تمام نشد.

در مارس ۲۰۲۱، استالمن اعلام کرد که دوباره به هیئت‌مدیره Free Software Foundation بازگشته است. این بازگشت با واکنش‌های موافق و مخالف در جامعه فناوری همراه شد.

امروزه نیز استالمن همچنان با پروژه GNU و بنیاد نرم‌افزار آزاد ارتباط دارد و در فعالیت‌های مرتبط با آزادی نرم‌افزار حضور دارد. صفحه رسمی FSF او را از چهره‌های مرتبط با رهبری پروژه GNU معرفی می‌کند.

چرا ریچارد استالمن این‌قدر روی کلمات حساس است؟

شاید برای بسیاری از کاربران عجیب باشد که استالمن حتی درباره انتخاب کلمات نیز بسیار جدی است.

مثلاً او ترجیح می‌دهد به جای «Open Source» از «Free Software» استفاده شود و برای سیستم‌هایی که هسته لینوکس را با مجموعه نرم‌افزارهای GNU ترکیب می‌کنند، عبارت GNU/Linux را به کار می‌برد.

از نگاه او، کلمات فقط اسم نیستند.

کلمات نشان می‌دهند ما یک فناوری را چگونه می‌بینیم.

وقتی می‌گوییم «رایگان»، ممکن است فقط درباره قیمت صحبت کنیم.

اما وقتی می‌گوییم «آزاد»، بحث به حقوق و آزادی‌های کاربر منتقل می‌شود.

این تفاوت کوچک در ظاهر، یکی از مهم‌ترین موضوعات فلسفه استالمن است.

ریچارد استالمن چه تأثیری بر دنیای فناوری گذاشت؟

تأثیر استالمن را نمی‌توان فقط با تعداد خطوط کدی که نوشته اندازه گرفت.

میراث اصلی او ترکیبی از نرم‌افزار، مجوز، فلسفه و جنبش اجتماعی است.

پروژه GNU مجموعه بزرگی از ابزارهای نرم‌افزاری را به وجود آورد.

GPL مدل جدیدی برای حفظ آزادی نرم‌افزار ارائه کرد.

Copyleft به یک مفهوم مهم در دنیای مجوزهای نرم‌افزاری تبدیل شد.

و جنبش نرم‌افزار آزاد باعث شد میلیون‌ها نفر درباره رابطه میان نرم‌افزار، مالکیت، آزادی و حقوق کاربران دوباره فکر کنند.

بسیاری از پروژه‌های بزرگ متن‌باز امروزی نیز در محیطی رشد کرده‌اند که بدون میراث GNU و نرم‌افزار آزاد، احتمالاً شکل دیگری پیدا می‌کرد.

جوایز و افتخارات ریچارد استالمن

فعالیت‌های فنی و فکری استالمن در طول سال‌ها با جوایز و افتخارات مختلفی همراه بوده است.

از جمله شناخته‌شده‌ترین آن‌ها می‌توان به:

• جایزه Grace Hopper در سال ۱۹۹۰
• دریافت کمک‌هزینه MacArthur Fellowship در سال ۱۹۹۰
• جایزه Pioneer بنیاد Electronic Frontier Foundation
• عضویت در National Academy of Engineering
• جایزه ACM Software System Award برای توسعه و رهبری GCC
• چندین دکترای افتخاری از دانشگاه‌های مختلف

اشاره کرد.

آیا ریچارد استالمن لینوکس را ساخته است؟

خیر.

این یکی از مهم‌ترین نکاتی است که نباید اشتباه گرفته شود.

لینوس توروالدز خالق هسته لینوکس است.

ریچارد استالمن بنیان‌گذار پروژه GNU و جنبش نرم‌افزار آزاد است.

GNU و Linux بعدها در کنار یکدیگر قرار گرفتند و پایه بسیاری از سیستم‌های GNU/Linux را شکل دادند.

پس استالمن خالق Linux نیست، اما بدون پروژه GNU و مجموعه عظیم ابزارهای آن، تاریخ سیستم‌های مبتنی بر لینوکس احتمالاً مسیر متفاوتی پیدا می‌کرد.

آیا ریچارد استالمن یک برنامه‌نویس است؟

بله.

اگرچه امروز استالمن بیشتر به‌عنوان یک فعال آزادی نرم‌افزار شناخته می‌شود، اما سابقه فنی او بسیار جدی است.

او در توسعه Emacs، GCC، GDB و بخش‌های مختلف پروژه GNU نقش داشته است.

بنابراین فعالیت‌های فلسفی و اجتماعی او را نباید جدا از سابقه طولانی‌اش در برنامه‌نویسی دانست.

میراث واقعی ریچارد استالمن چیست؟

شاید بهترین راه برای فهم میراث استالمن این باشد که به سؤال اولیه برگردیم.

چه کسی مالک نرم‌افزاری است که روی کامپیوتر من اجرا می‌شود؟

و مهم‌تر از آن:

کاربر در برابر آن نرم‌افزار چه حقوقی دارد؟

استالمن بخش بزرگی از زندگی خود را صرف همین سؤال کرده است.

ممکن است با همه دیدگاه‌های او موافق نباشیم.

ممکن است بعضی از مواضعش را بیش از حد افراطی بدانیم.

ممکن است حتی با نحوه بیان برخی دیدگاه‌هایش مشکل داشته باشیم.

اما تأثیر تاریخی او را نمی‌توان نادیده گرفت.

او در زمانی که نرم‌افزار اختصاصی در حال تبدیل شدن به هنجار بود، تصمیم گرفت مسیر دیگری را دنبال کند.

GNU را ساخت، GPL را توسعه داد، مفهوم Copyleft را گسترش داد و آزادی نرم‌افزار را از یک بحث میان چند برنامه‌نویس به موضوعی جهانی تبدیل کرد.

جمع‌بندی

ریچارد استالمن یکی از تأثیرگذارترین و در عین حال بحث‌برانگیزترین شخصیت‌های تاریخ فناوری است.

او پروژه GNU را در سال ۱۹۸۳ آغاز کرد، بنیاد نرم‌افزار آزاد را در سال ۱۹۸۵ بنیان گذاشت و در توسعه ابزارهایی مانند Emacs، GCC و GDB نقش مهمی داشت. همچنین مفهوم Copyleft و مجوز GNU GPL بخش مهمی از میراث او هستند.

اما اهمیت استالمن فقط در نرم‌افزارهایی که نوشته نیست.

او یک سؤال بنیادی را وارد مرکز بحث فناوری کرد:

آیا کاربران باید کنترل بیشتری بر نرم‌افزاری که استفاده می‌کنند داشته باشند؟

پاسخ استالمن همیشه روشن بوده است: بله.

امروز، حتی اگر با تمام دیدگاه‌های او موافق نباشیم، بسیاری از فناوری‌هایی که هر روز استفاده می‌کنیم در جهانی رشد کرده‌اند که جنبش نرم‌افزار آزاد و پروژه GNU نقش مهمی در شکل‌گیری آن داشته‌اند.

شاید به همین دلیل است که برای فهم تاریخ لینوکس و دنیای متن‌باز، شناختن ریچارد استالمن به اندازه شناختن لینوس توروالدز اهمیت دارد.

---

سوالات متداول درباره ریچارد استالمن

ریچارد استالمن کیست؟

ریچارد استالمن برنامه‌نویس و فعال آمریکایی حوزه آزادی نرم‌افزار و بنیان‌گذار پروژه GNU و بنیاد نرم‌افزار آزاد است.

ریچارد استالمن چه چیزی ساخته است؟

از مهم‌ترین پروژه‌های مرتبط با او می‌توان به GNU Emacs، GNU Compiler Collection یا GCC و GNU Debugger یا GDB اشاره کرد.

آیا ریچارد استالمن لینوکس را ساخته است؟

خیر. لینوس توروالدز خالق هسته لینوکس است. استالمن پروژه GNU را پیش از ظهور لینوکس آغاز کرد و بسیاری از ابزارهای GNU بعدها در کنار هسته لینوکس استفاده شدند.

GNU چیست؟

GNU پروژه‌ای است که ریچارد استالمن در سال ۱۹۸۳ برای ایجاد یک سیستم‌عامل شبه‌یونیکس کاملاً آزاد آغاز کرد. نام GNU مخفف بازگشتی GNU’s Not Unix است.

GPL چیست؟

GNU GPL یک مجوز نرم‌افزار آزاد است که به کاربران آزادی استفاده، مطالعه، تغییر و توزیع نرم‌افزار را می‌دهد و از مفهوم Copyleft برای حفظ این آزادی‌ها در نسخه‌های منتشرشده استفاده می‌کند.

Copyleft چیست؟

Copyleft روشی برای استفاده از قوانین کپی‌رایت با هدف حفظ آزادی کاربران نرم‌افزار است. GPL یکی از مشهورترین مجوزهای مبتنی بر این مفهوم محسوب می‌شود.

چرا به ریچارد استالمن RMS می‌RMS حروف اول نام Richard Matthew Stallman است و این نام مستعار از سال‌های فعالیت او در فرهنگ هکری رایج شده است.